Typologia kobietobójstw pozwala na bardziej precyzyjne rozpoznawanie zagrożeń i skuteczniejsze im przeciwdziałanie.
Pozwala oczekiwać od państwa konkretnych działań w jaśniej zdefiniowanych obszarach.
Przypomnijmy, w tekście pt. Femicyd, feminicyd, kobietobójstwo pisałyśmy o tym, że:
W definicjach WHO, EIGE czy UNODC femicyd (ang. femicide) to przede wszystkim intencjonalne zabójstwo kobiety ze względu na płeć — dlatego, że jest kobietą — bez koniecznego warunku „wprost nazwanego współudziału państwa” (ten wymiar jest tu raczej implicite, obecny przez struktury nierówności i braki w ochronie).
Wyraźny, nazwany współudział i zaniedbanie państwa są natomiast kluczowe dla pojęcia feminicidio u Marceli Lagarde. Mówi ona wprost o „crimen de Estado” — przestępstwie państwa wynikającym z załamania rządów prawa, które sprzyja bezkarności sprawców, tworzy warunki sprzyjające okrucieństwu wobec kobiet.
Według Diany Russell o zwykłym zabójstwie mówimy wtedy, gdy „płeć ofiary nie ma znaczenia dla sprawcy”. Na przykład uzbrojony mężczyzna, który w trakcie napadu strzela i zabija właścicieli supermarketu — mężczyznę i kobietę — nie popełnia zabójstwa na tle płci. “Kobiecość” ofiary jest tu przypadkowa, a w samym czynie nie ma motywu związanego z płcią.
Kobietobójca działa w przekonaniu — indywidualnym lub społecznie podzielanym — że ma prawo decydować o życiu kobiety: kontrolować ją, podporządkować sobie, egzekwować przypisane jej role, a w określonych przypadkach „ukarać” śmiercią za zachowanie uznane za niedopuszczalne.
Same uzasadnienia bywają wymienne:
W badaniach nad kobietobójstwem partnerskim moment rozstania okazuje się najgroźniejszy, a samo zabójstwo jest zwykle kulminacją długotrwałej przemocy i kontroli, nie nagłym wybuchem.
Poniższa typologia pochodzi ze strony feminicidio.net, hiszpańskiego projektu dokumentacyjno-monitorującego, prowadzony obecnie przez stowarzyszenie Asociación La Sur. Jego sercem jest Geofeminicidio, baza danych, która ewidencjonuje zabójstwa kobiet i kobietobójstwa, opierając się na założeniu, że wszystkie kobietobójstwa są zabójstwami kobiet, ale nie wszystkie zabójstwa kobiet są kobietobójstwami.
Pierwszą klasyfikację autorki — Graciela Atencio i Elena Laporta — przedstawiły w 2012 roku, po sześciu miesiącach pracy dokumentacyjnej w Geofeminicidio, traktując ją wprost jako wstępną i otwartą na rozszerzenie oraz dyskusję.
Tutaj można przyjrzeć się poszczególnym raportom dotyczącym kobietobójstwa z lat 2023 i 2024.
Oto pełna typologia kobietobójstwa z raportu 2024 (sekcja 3.3), tak jak obecnie funkcjonuje w Geofeminicidio:
Kobietobójstwo intymne (feminicidio íntimo) — popełnione przez mężczyznę, z którym ofiara miała lub miała wcześniej relację bądź więź afektywno-seksualną lub intymną: mąż, były mąż, narzeczony, były narzeczony lub kochanek. Obejmuje też przypadek przyjaciela, który zabija kobietę odrzucającą wejście z nim w relację intymną.
Kobietobójstwo w rodzinie (feminicidio familiar) — zachodzi w kontekście relacji pokrewieństwa między ofiarą a sprawcą, z wyłączeniem relacji właściwej kobietobójstwu intymnemu. Pokrewieństwo może wynikać z więzów krwi, powinowactwa lub adopcji.
Kobietobójstwo nie intymne (feminicidio no íntimo) — popełnione przez mężczyznę, z którym ofiara nie miała żadnej relacji uczuciowej. Obejmuje przypadek kobiety, która doznaje napaści seksualnej (lub jej próby) i następnie zostaje zabita — sprawcą może być znajomy lub obcy. Wchodzi tu również przypadek sąsiada zabijającego sąsiadkę z mizoginii lub innych powodów związanych z płcią, oraz sprawcy, który zabija obcą kobietę, kanalizując w akcie zabójstwa mizoginię: nienawiść, pogardę i odrzucenie wobec wszystkich kobiet.
Kobietobójstwo dziecięce (feminicidio infantil) — ofiarą jest dziewczynka do 16. roku życia, w zbrodni popełnionej przez mężczyznę w kontekście relacji odpowiedzialności, zaufania lub władzy, jaką daje mu dorosłość wobec małoletniości dziewczynki.
Kobietobójstwo przez powiązania (feminicidio por conexión) — gdy kobieta zostaje zabita przez mężczyznę, który próbuje zabić lub zabija inną kobietę z powodów związanych z płcią, a ona znajduje się na tym samym miejscu zbrodni co główna ofiara. Może to być przyjaciółka, krewna ofiary (matka, córka i in.) lub obca kobieta znajdująca się w miejscu, gdzie popełniono kobietobójstwo.
Kobietobójstwo z powodu prostytucji (feminicidio por prostitución) — gdy kobieta w sytuacji prostytucji zostaje zabita przez mężczyznę. Wchodzi tu przypadek sprawcy motywowanego nienawiścią i mizoginią, jaką budzi w nim status prostytutki ofiary. Niesie też ładunek społecznej stygmatyzacji i usprawiedliwiania zbrodni w umyśle sprawcy: „zasłużyła sobie”, „sama się o to prosiła tym, co robiła”, „była złą kobietą”, „jej życie nic nie było warte”.
Kobietobójstwo w kontekście handlu ludźmi (feminicidio por trata) — następuje w konsekwencji tego, że kobieta jest ofiarą handlu ludźmi, zwłaszcza w typologii handlu w celu wykorzystania seksualnego i małżeństw przymusowych.
Kobietobójstwo w sytuacji przemytu ludzi (feminicidio por tráfico) — kobieta zostaje zabita w sytuacji nielegalnego przemytu migrantów. Jest to kobietobójstwo, o ile występuje komponent płci.
Kobietobójstwo lesbofobiczne (feminicidio lesbofóbico) — ofiarą jest kobieta lesbijka, a sprawca zabija ją z powodu jej orientacji seksualnej, z nienawiści lub odrzucenia wobec niej.
Kobietobójstwo na tle rasy (feminicyd racista) — popełnione wobec kobiety, gdy zachodzi — oprócz tego, że jest kobietą — z powodu jej pochodzenia etnicznego lub cech fenotypowych, z nienawiści lub odrzucenia wobec nich.
Kobietobójstwo w wyniku okaleczania żeńskich narządów płciowych (feminicidio por mutilación genital femenina) — gdy okaleczenie narządów płciowych dokonane na kobiecie lub dziewczynce kończy się jej śmiercią. Przyjmuje się szeroką definicję WHO, obejmującą wszelkie zabiegi polegające na częściowym lub całkowitym usunięciu zewnętrznych narządów płciowych oraz inne uszkodzenia narządów płciowych z przyczyn pozamedycznych.
Kobietobójstwo seryjne na płci (feminicidio sexual serial) — gdy mężczyzna zabija kobietę motywowany sadystycznymi impulsami seksualnymi, w kontekście serii feminicydów (trzy lub więcej) popełnionych przez tego samego sprawcę, w długim okresie, z fazą „wychłodzenia”.
Zabójstwo dla kradzieży (asesinato por robo) — motywem jest przywłaszczenie pieniędzy lub wartościowych przedmiotów ofiary, przy braku komponentu płci.
Zabójstwo przez powiązania (asesinato por conexión) — gdy kobieta zostaje zabita przez mężczyznę, który próbuje zabić lub zabija inną osobę, a ona znajduje się na tym samym miejscu zbrodni — pod warunkiem, że nie występuje komponent płci.
Zabójstwo w wyniku przemocy wśród młodzieży (asesinato por violencia juvenil) — zabójstwo kobiety w kontekście bójki lub starcia między grupami młodzieżowymi bądź gangami rywalizującymi w przestrzeni publicznej o dominację nad terytorium przy użyciu broni.
Zabójstwo na tle przemocy społecznej lub ekonomicznej (asesinato por violencia comunitaria/económica) — zabójstwo zachodzące między osobami znającymi się lub nieznającymi się nawzajem, którego celem jest osiągnięcie korzyści ekonomicznych lub społecznych. Może mieć różne motywacje: nieporozumienia, kłótnie, bójki, zemsty, rozboje.
Zabójstwo związane z handlem narkotykami i przestępczością zorganizowaną (asesinato por narcotráfico y crimen organizado) — zabójstwo kobiety osadzone w realiach prania pieniędzy, wymuszeń, handlu ludźmi i towarami, kradzieży oraz produkcji, dystrybucji i konsumpcji narkotyków. Przyczyną bywa przynależność do tych sieci i konflikty wewnątrz nich lub donoszenie o działalności związanej z narkohandlem.
Kobietobójstwo/morderstwo bez wystarczających dowodów (feminicidio/asesinato sin datos suficientes) — zbrodnia, dla której zebrane informacje nie wystarczają, by ustalić, czy chodzi o feminicyd, czy o zabójstwo (nieznany motyw i relacja ofiara–sprawca, albo dostępna jest jedynie informacja o znalezieniu zwłok kobiety, co do której domniemywa się, że została zabita przez mężczyznę).
Jak zaznacza raport, zdarzają się przypadki, w których kilka rodzajów kobietobójstwa zbiega się jednocześnie. Ważne jest również to, że ta typologia różni się od oficjalnej typologii rządowej.
