Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej

Od 2023 roku nosi nazwę „o przeciwdziałaniu przemocy domowej” (wcześniej „w rodzinie”). Definiuje przemoc domową i jej formy – fizyczną, psychiczną, seksualną, ekonomiczną i cyberprzemoc – oraz zasady pomocy i ochrony.

• Kogo chroni – członków rodziny, byłych małżonków i partnerów, osoby wspólnie zamieszkujące oraz osoby w bliskich relacjach, także gdy nie mieszkają razem.
• Dziecko-świadek – małoletni, który jest świadkiem przemocy domowej, jest osobą doznającą przemocy.
• Zobowiązanie sprawcy do opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się (art. 11a) – wniosek do sądu, rozpatrywany szybko i wolny od opłat.
• Bezpłatne zaświadczenie lekarskie o przyczynach i rodzaju obrażeń związanych z przemocą.

Procedura „Niebieskie Karty”

Określa, jak policja, pomoc społeczna, oświata, ochrona zdrowia i gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych wszczynają i prowadzą procedurę „Niebieskie Karty” oraz wzory formularzy. Procedurę można wszcząć także bez Twojej zgody.

Kwestionariusz szacowania ryzyka zagrożenia życia lub zdrowia dziecka

Narzędzie, z którego korzysta pracownik socjalny, oceniając, czy dziecko trzeba natychmiast chronić w związku z przemocą domową.

Rządowy Program Przeciwdziałania Przemocy Domowej na lata 2024–2030

Zastąpił wcześniejszy Krajowy Program na lata 2014–2020. Określa zadania państwa i samorządów: profilaktykę, pomoc osobom doznającym przemocy i oddziaływania wobec sprawców.

Kodeks karny

Najważniejsze przepisy w sprawach o przemoc domową:

• art. 207 – znęcanie się,
• art. 197 – zgwałcenie (od 2025 r. definicja oparta na braku zgody),
• art. 190 i 190a – groźba karalna i uporczywe nękanie,
• art. 191a – rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby bez zgody,
• art. 209 – niealimentacja,
• art. 244 – łamanie sądowych zakazów i nakazów.

Kodeks postępowania karnego

Reguluje prawa osoby pokrzywdzonej i środki ochrony w sprawie karnej:

• art. 275a – nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego lokalu jako środek zapobiegawczy,
• art. 275 – dozór policji z zakazem kontaktu i zbliżania się,
• art. 54 – przystąpienie do sprawy jako oskarżycielka posiłkowa,
• art. 49a – wniosek o naprawienie szkody i zadośćuczynienie.

Ustawa o Policji

Od 2020 roku daje policji prawo do wydania sprawcy natychmiastowego nakazu opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i zakazu zbliżania się (art. 15av). Nakaz obowiązuje 14 dni, a sąd może go przedłużyć.

Kodeks wykroczeń

Art. 66d – złamanie policyjnego nakazu opuszczenia mieszkania lub zakazu zbliżania się jest wykroczeniem.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Ograniczenie i pozbawienie władzy rodzicielskiej, ograniczenie i zakaz kontaktów z dzieckiem, eksmisja w wyroku rozwodowym, alimenty. Więcej na stronie Sprawy rodzinne – prawo.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Art. 30 – godność, art. 33 – równe prawa kobiet i mężczyzn, także w rodzinie, art. 40 – zakaz okrutnego traktowania, art. 72 – każdy może żądać od władz ochrony dziecka przed przemocą.

Konwencja stambulska

Konwencja o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Zobowiązuje państwo do ochrony, schronienia i wsparcia, brania przemocy pod uwagę w sprawach o dzieci (art. 31) i zakazuje obowiązkowej mediacji (art. 48).

Dyrektywa 2012/29/UE o prawach ofiar przestępstw

Prawo do informacji, wsparcia i ochrony – w tym specjalistycznego wsparcia dla ofiar przemocy ze względu na płeć.

Dyrektywa 2024/1385 w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej

Pierwszy unijny akt w całości poświęcony przemocy wobec kobiet: ochrona, specjalistyczne wsparcie, schronienia.

Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW)

Komitet CEDAW w zaleceniach ogólnych nr 19 i 35 uznał przemoc ze względu na płeć za formę dyskryminacji kobiet.

Konwencja o prawach dziecka

Art. 19 – ochrona dziecka przed wszelkimi formami przemocy, także ze strony rodziców.