W opisywanej przez Panią sytuacji powinna Pani zawiadomić sąd i kuratora sądowego o tym, że mąż nie stosuje się do wyroku – dalej nadużywa alkoholu, robi awantury i bije Panią. To może być podstawą do zarządzenia wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolności.

Zgodnie z art. 75 § 1a Kodeksu karnego sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli skazany za przestępstwo popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności ponownie używa wobec niej przemocy lub groźby bezprawnej.

Każdą kolejną awanturę warto dokumentować: proszę wzywać policję, żądać wszczęcia lub kontynuowania procedury „Niebieskie Karty” i pokazać policjantom wyrok sądu karnego, aby wiedzieli, że mąż jest skazanym sprawcą przemocy. Nowe akty przemocy to także nowe przestępstwo – można złożyć kolejne zawiadomienie.

Policja może od razu nakazać mężowi opuszczenie mieszkania. Od 2020 roku policjant podczas interwencji może wydać sprawcy nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia oraz zakaz zbliżania się. Nakaz obowiązuje 14 dni.

Może Pani też wystąpić do sądu z wnioskiem o zobowiązanie męża do opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się oraz kontaktowania z Panią (art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej). Sąd rozpoznaje taką sprawę w postępowaniu nieprocesowym, a rozprawa powinna odbyć się w ciągu miesiąca od złożenia wniosku. Postanowienie jest wykonalne z chwilą ogłoszenia. Wykonuje się je według przepisów o egzekucji obowiązku opróżnienia lokalu.

Źródło: art. 75 § 1a Kodeks karny; art. 11a ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej; art. 15aa ustawa o Policji.

Pomoc osobie, która jest zastraszana, bywa bardzo trudna – ale Pani wsparcie ma ogromne znaczenie. Nie ma nic bardziej demoralizującego dla sprawcy przemocy niż brak reakcji ze strony osoby doznającej przemocy, jej najbliższych i właściwych służb. Oto najważniejsze informacje, które może Pani przekazać siostrze:

(1) Znęcanie się jest przestępstwem ściganym z urzędu (art. 207 Kodeksu karnego). Policja i prokuratura mają obowiązek wszcząć postępowanie, jeśli dowiedzą się – od kogokolwiek – że w rodzinie dochodzi do przemocy. Zgoda ani wniosek siostry nie są do tego potrzebne. Każdy z nas, także Pani, może zawiadomić o takim przestępstwie.

(2) Może Pani sama złożyć zawiadomienie – ustnie lub pisemnie – na policji albo w prokuraturze. Proszę krótko opisać, co Pani widziała i co wie o przemocy w tej rodzinie.

(3) Warto przekonać siostrę, by wzywała policję za każdym razem, gdy mąż zachowuje się agresywnie. Policja ma obowiązek reagować, a niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza jest przestępstwem.

(4) Procedura „Niebieskie Karty” jest wszczynana przez policję, pomoc społeczną, oświatę, ochronę zdrowia lub gminną komisję rozwiązywania problemów alkoholowych – także na podstawie zgłoszenia członka rodziny lub świadka. Wszczęcie i prowadzenie procedury nie wymaga zgody osoby doznającej przemocy. Działania są dokumentowane, a w razie podejrzenia przestępstwa dokumentacja trafia do policji lub prokuratury.

(5) Groźby pozbawienia życia są przestępstwem (art. 190 Kodeksu karnego), ściganym na wniosek siostry.

(6) Mąż może zostać odizolowany od siostry – policja może wydać mu natychmiastowy nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się, a sąd na wniosek siostry może zobowiązać go do opuszczenia mieszkania i zakazać kontaktu (art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej). Nie ma przy tym znaczenia, do kogo należy mieszkanie.

Proszę też zadbać o siostrę: być blisko, nie oceniać, nie naciskać. Może Pani razem z nią zadzwonić do nas – pomożemy przygotować plan bezpieczeństwa i zdecydować, co dalej.

Źródło: art. 190 i 207 Kodeks karny; art. 9a–9d i 11a ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej; rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie procedury „Niebieskie Karty” (2023).

Tak. Są na to trzy drogi – najszybsza jest dziś ta z ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

1. Wniosek o zobowiązanie do opuszczenia mieszkania (art. 11a ustawy). Jeżeli osoba wspólnie zajmująca mieszkanie swoim zachowaniem polegającym na stosowaniu przemocy domowej czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym, może Pani żądać, aby sąd zobowiązał ją do opuszczenia mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia oraz zakazał zbliżania się i kontaktowania. Wniosek składa się do sądu rejonowego, sprawa jest rozpoznawana w ciągu miesiąca, a postanowienie jest wykonalne z chwilą ogłoszenia. Dotyczy to nie tylko męża – także np. dorosłego dziecka, rodzica czy partnera. Nie ma znaczenia, czy sprawca jest właścicielem, najemcą czy mieszka bez tytułu prawnego. Wniosek jest wolny od opłat sądowych.

2. Eksmisja w wyroku rozwodowym lub o separację. Sąd może nakazać eksmisję małżonka, który swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie. Warto, by w wyroku znalazła się informacja, że eksmisja jest związana z przemocą domową – wtedy sprawcy nie przysługuje lokal socjalny ani pomieszczenie tymczasowe i nie stosuje się okresu ochronnego.

3. Postępowanie karne. Sąd skazujący sprawcę przemocy może orzec środek karny w postaci nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną, a prokurator lub sąd – już w trakcie postępowania – środek zapobiegawczy w postaci nakazu opuszczenia lokalu.

Ważne: orzeczenie obowiązku opuszczenia mieszkania nie odbiera sprawcy prawa własności ani najmu – odbiera mu prawo do korzystania z mieszkania.

Źródło: art. 11a ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej; art. 58 § 2 Kodeks rodzinny i opiekuńczy; art. 41a Kodeks karny; art. 275a Kodeks postępowania karnego.

Nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną jest środkiem zapobiegawczym w postępowaniu karnym. Stosuje go prokurator lub sąd, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że podejrzany ponownie popełni przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby wspólnie zamieszkującej, zwłaszcza gdy tym groził. Jeżeli policja zatrzymała sprawcę przemocy, powinna w ciągu 24 godzin wystąpić do prokuratora o zastosowanie tego środka, a prokurator powinien rozpoznać wniosek przed upływem 48 godzin od zatrzymania.

Nakaz stosuje się na okres nie dłuższy niż 3 miesiące; sąd na wniosek prokuratora może go przedłużać na kolejne okresy do 3 miesięcy. Sprawcy można wskazać miejsce pobytu w placówce zapewniającej nocleg.

Oprócz tego istnieją też inne, niezależne od siebie nakazy opuszczenia mieszkania:

• policyjny nakaz natychmiastowego opuszczenia mieszkania – wydawany na miejscu przez policję, na 14 dni,
• sądowe zobowiązanie do opuszczenia mieszkania na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej (art. 11a),
• nakaz opuszczenia lokalu jako środek karny orzekany w wyroku albo jako obowiązek przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary.

Źródło: art. 275a Kodeks postępowania karnego; art. 15aa ustawa o Policji; art. 11a ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej; art. 41a i 72 Kodeks karny.

• podania nazwisk lub numerów służbowych funkcjonariuszy,
• rozmowy z Panią bez obecności sprawcy,
• wszczęcia procedury „Niebieskie Karty” i przekazania Pani formularza z informacjami o Pani prawach i miejscach pomocy,
• wydania sprawcy nakazu natychmiastowego opuszczenia mieszkania i zakazu zbliżania się, jeśli stwarza zagrożenie,
• zatrzymania sprawcy, jeśli istnieje obawa, że ponownie użyje przemocy (a przy użyciu broni lub niebezpiecznego przedmiotu – obowiązkowo),
• zabezpieczenia śladów i dowodów przestępstwa oraz – w razie potrzeby – wezwania pomocy medycznej.

Jeśli policja odmówi przyjazdu lub niewłaściwie przeprowadzi interwencję, może Pani złożyć skargę do przełożonego funkcjonariusza.

Źródło: art. 15a, 15aa ustawa o Policji; art. 244 Kodeks postępowania karnego; ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Policyjny nakaz i zakaz tracą moc po 14 dniach od wydania. To czas na złożenie wniosku do sądu. Jeśli potrzebuje Pani ochrony na dłużej, w tym czasie może Pani złożyć do sądu wniosek o zobowiązanie sprawcy do opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się (art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej). Razem z wnioskiem warto złożyć wniosek o zabezpieczenie – jeśli sąd udzieli zabezpieczenia w ciągu tych 14 dni, ochrona zostanie przedłużona. W przeciwnym razie nakaz policyjny wygasa po 14 dniach, dlatego nie warto czekać.

Złamanie policyjnego nakazu lub zakazu jest wykroczeniem – proszę od razu wzywać policję.

Źródło: art. 15aa–15aaa ustawa o Policji; art. 11a ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej; art. 66d Kodeks wykroczeń.

To procedura, w której policja, pomoc społeczna, szkoła, ochrona zdrowia i gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych wspólnie reagują na przemoc domową. Wszczyna się ją przez wypełnienie formularza „Niebieska Karta – A”. Nie jest potrzebna Pani zgoda.

Sprawą zajmuje się zespół interdyscyplinarny lub grupa diagnostyczno-pomocowa w gminie: zaprasza Panią na spotkanie, ustala plan pomocy, a osobno spotyka się z osobą stosującą przemoc. Dokumentacja procedury może być ważnym dowodem w sprawie karnej, rozwodowej czy o dzieci.

Źródło: ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej; rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie procedury „Niebieskie Karty” (2023).

• proszę udać się do lekarza – ma on obowiązek bezpłatnie wystawić zaświadczenie o przyczynach i rodzaju obrażeń związanych z przemocą domową; nie trzeba iść do biegłego sądowego,
• fotografować obrażenia i zniszczenia,
• zachowywać wiadomości SMS, e-maile, nagrania,
• prowadzić kalendarz zdarzeń z datami,
• zapisywać nazwiska świadków – sąsiadów, rodziny, znajomych,
• przechowywać dokumenty w bezpiecznym miejscu, najlepiej poza domem.

Źródło: ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Tak. Od 2023 roku ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej chroni nie tylko członków rodziny i osoby wspólnie mieszkające, ale także byłych małżonków i byłych partnerów oraz osoby pozostające w bliskiej relacji – niezależnie od tego, czy mieszkają razem. Może Pani korzystać z procedury „Niebieskie Karty” i innych form ochrony.

Uporczywe nękanie po rozstaniu – telefony, wiadomości, śledzenie, pojawianie się pod domem czy w pracy – jest przestępstwem (art. 190a Kodeksu karnego), ściganym na Pani wniosek.

Źródło: art. 2 ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej; art. 190a Kodeks karny.

Tak. Od 2023 roku dziecko, które jest świadkiem przemocy domowej, jest w polskim prawie osobą doznającą przemocy domowej. Procedura „Niebieskie Karty” obejmuje wtedy także dziecko, a pracownik socjalny ocenia ryzyko dla jego życia i zdrowia – w razie bezpośredniego zagrożenia może zapewnić dziecku natychmiastową ochronę.

Przemoc wobec Pani ma też znaczenie w sprawach o kontakty i opiekę nad dzieckiem – więcej na stronie Sprawy rodzinne.

Źródło: art. 2 i 12a ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Znęcanie się jest ścigane z urzędu – postępowanie toczy się niezależnie od Pani woli, więc samo „wycofanie skargi” go nie kończy. Jako osoba najbliższa dla sprawcy ma Pani prawo odmówić składania zeznań, ale warto dobrze to przemyśleć: po odmowie wcześniejsze zeznania co do zasady nie mogą być wykorzystane, co często prowadzi do umorzenia sprawy.

Jeśli sprawca naciska na Panią, by wycofała się Pani ze sprawy, proszę powiedzieć o tym policji lub prokuratorowi – takie zachowanie może być podstawą do zastosowania wobec niego środka zapobiegawczego, nawet tymczasowego aresztowania.

Źródło: art. 182, 186 i 258 Kodeks postępowania karnego.

Nie. Mediacja jest zawsze dobrowolna – zarówno w sprawie karnej, jak i rodzinnej. W sytuacji przemocy może być niebezpieczna i wzmacniać przewagę sprawcy. Konwencja stambulska zakazuje obowiązkowej mediacji w sprawach dotyczących przemocy.

Źródło: art. 23a Kodeks postępowania karnego; art. 48 Konwencji stambulskiej.

• Specjalistyczny Ośrodek Wsparcia CPK w Warszawie – przyjmuje kobiety z dziećmi z całej Polski; całodobowy telefon: 600 070 717,
• specjalistyczne ośrodki wsparcia i ośrodki interwencji kryzysowej w Twoim powiecie,
• ośrodek pomocy społecznej – gmina ma obowiązek udzielić schronienia osobie, która go potrzebuje.

Proszę pamiętać, że często to sprawca może zostać usunięty z mieszkania – nie zawsze to Pani musi odchodzić.

Źródło: ustawa o pomocy społecznej; ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej.