Prowadzimy badania

Centrum Praw Kobiet od wielu lat prowadzi badania dotyczące problematyki przemocy wobec kobiet i dyskryminacji ze względu na płeć oraz na temat związku pomiędzy przemocą wobec kobiet w rodzinie i funkcjonowaniem kobiet na rynku pracy. Każde z badań kończyło się opracowaniem raportu zawierającego wyniki i wnioski z badań oraz rekomendacje dla władz i instytucji zajmujących się problematyką społeczną. W pierwszych badaniach, prowadzonych w ramach międzynarodowego projektu, zajęłyśmy się wpływem prywatyzacji na sytuację kobiet.

Pod koniec lat 90. CPK przeprowadziło badania na temat postaw policjantów, prokuratorów i sędziów w sprawach o przemoc wobec kobiet i dzieci. Przeprowadziłyśmy wywiady i ankiety wśród policjantów i prokuratorów oraz badanie akt. Raport z tych badań, pod tytułem „Przemoc w rodzinie wobec kobiet i dzieci” ukazał się w 2000 r. Obraz, jaki się z niego wyłonił, nie był optymistyczny. Okazało się, że wszystkie trzy grupy zawodowe, tak ważne z punktu widzenia przeciwdziałania i zwalczania przemocy wobec kobiet, pozostają pod bardzo silnym wpływem stereotypów na temat płci i przemocy ze względu na płeć.

Kolejne badania, prowadzone w latach 2003 – 2004, obejmowały (poza analizą prawa i praktyki jego stosowania) również wywiady z sędziami. W 2005 r. ukazał się raport z tych badań pt. „Przemoc w rodzinie a wymiar sprawiedliwości”.

W ramach projektu realizowanego w latach 2005-2008 ze środków PIW EQUAL CPK przeprowadziło badania dotyczące wpływu przemocy domowej na sytuację kobiet na rynku pracy oraz badania dotyczące wpływu przemocy wobec kobiet na decyzje kobiet o emigracji i poszukiwaniu pracy za granicą.

W latach 2012–2013, w ramach projektu „Kobiety i mężczyźni jako ofiary i sprawcy zabójstw i innych przestępstw z użyciem przemocy”, realizowanego dzięki dotacji Open Society Insitute z Budapesztu, Centrum Praw Kobiet przeprowadziło badania na temat różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn w trakcie postępowania karnego i wyrokowania oraz podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Badania objęły analizę uzasadnień wyroków oraz wywiady z kobietami i mężczyznami odbywającymi karę pozbawienia wolności za zabójstwa związane z przemocą domową. Tym razem wykazałyśmy, jak hołdowanie mitom i stereotypom przekłada się na stosowanie prawa i traktowanie sprawców przemocy domowej, którzy zabili swoje ofiary, oraz kobiet, które po latach cierpień dopuściły się zabójstwa swojego oprawcy. Stereotypy dotyczące płci dotykały bardziej dotkliwie kobiety, nieproporcjonalnie surowo karane i odbywające karę w gorszych warunkach.

W przypadku kobiet okoliczności sprawy i historia wcześniejszej przemocy nie były w wystarczającym stopniu brane pod uwagę przy orzekaniu w sprawach o zabójstwo lub uszkodzenie ciała. Z badania powstał raport „Stereotyp ponad prawem – wymiar sprawiedliwości w sprawach o zabójstwa na tle przemocy w rodzinie” .

Najnowszym projektem badawczym przeprowadzonym przez CPK było badanie prowadzone w latach 2015-2016 dotyczące wpływu stereotypów na praktykę stosowania prawa w sprawach karnych i rodzinnych. Badanie było prowadzone metodą obserwacji uczestniczącej, wywiadu i analizy akt sądowych.

Rozmawiałyśmy z kobietami, które doznały przemocy i szukały sprawiedliwości w sądzie, analizowałyśmy orzeczenia sądowe i opinie biegłych, a nasze obserwatorki i obserwatorzy monitorowali rozprawy sądowe na terenie województwa mazowieckiego. Badania potwierdziły hipotezę, w myśl której kobiety doświadczające przemocy napotykają na specyficzne bariery w skutecznym egzekwowaniu należnych im praw, tak w sprawach karnych, jak i w rodzinnych, a ich prawo do rzetelnego procesu i równego traktowania jest naruszane. Wiąże się to z postrzeganiem zjawiska przemocy wobec kobiet oraz oceną faktów i dowodów powoływanych w sprawie przez pryzmat stereotypów i uprzedzeń związanych z płcią. Dotyczy to zarówno funkcjonariuszy policji odpowiedzialnych za podjęcie postępowania, jak i prokuratorów nadzorujących jego przebieg, sędziów orzekających w sprawach karnych i rodzinnych i innych uczestników postępowania.

Wyniki badań zostały przedstawione w raporcie pt. „Temida pod lupą – stereotypy w sądzie w sprawach dotyczących przemocy wobec kobiet” , który zawiera również rekomendacje odnoszące się do zmian, jakie należy wprowadzić, aby zminimalizować wpływ uprzedzeń i stereotypów na praktykę stosowania prawa.